Δωρεές

Παρακαλούμε ενισχύστε την προσπάθειά μας

Amount:
 EUR

1944: Έλληνες από την Κριμαία στην Μπασκιρία

imageedit_2_4320636611.jpg

Ο εκτοπισμός των Ελλήνων της Κριμαίας στο τέλος του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου (1944) δεν είναι γεγονός άγνωστο στους ιστορικούς και σε ένα ευρεύτερο κοινό. Η εγκατάσταση όμως μερικών εκατοντάδων οικογενειών στην περιοχή των νότιων Ουραλίων, στην Δημοκρατία της Μπασκιρίας και στην Ούφα αποτελεί μια όχι και τόσο γνωστή πτυχή της παραπάνω ιστορίας, αν αναλογιστεί κανείς ότι η πλειοψηφία των εξορίστων κατέληξε στην κεντρική Σιβηρία, κυρίως στο Ουζμπεκιστάν. 

Το βιβλίο «Судьбы крымчан (история греков Южного Урала)», το οποίο κυκλοφόρησε το 2015 από τον ελληνικό σύλλογο της Δημοκρατίας της Μπασκιρίας της Ρωσικής Ομοσπονδίας, "Ξημέρωμα", περιλαμβάνει μια σειρά από άρθρα τα οποία μας παρέχουν μια γενική εικόνα της παρουσίας μιας, άγνωστης σε πολλούς, ελληνικής κοινότητας που συστάθηκε κυρίως από τους εξόριστους του 1944. Τον Μάιο του ίδιου χρόνου, οι Έλληνες της Κριμαίας, ως επί τω πλείστω ποντιακής καταγωγής, κατηγορούμενοι για συνεργασία με τους Γερμανούς κατακτητές σε επίπεδο μικροεμπορίου, εκτοπίζονται μαζίκά από την χερσόνησο και παίρνουν τον δρόμο της εξορίας. Εκεί καλούνται να ξαναχτίσουν τη ζωή τους από την αρχή, σε ένα περιβάλλον γενικά αφιλόξενο, κλιματικά, αλλά και κοινωνικά, καθώς αρκετοί ντόπιοι αντιμετωπίζουν τους εξόριστους σαν «προδότες», τουλάχιστον στην αρχή.  

Αν και μοιάζει ανώφελο εδώ να εμβαθύνουμε στα βαθύτερα αίτια τα οποία οδήγησαν τις σοβιετικές αρχές να εκκαθαρίσουν την Κριμαία από "ύποπτους", "εχθρικούς", "προδότες" λαούς, αμέσως μόλις διώχτηκαν και τα τελευταία στρατεύματα των ναζί από την χερσόνησο, είναι σημαντικό να γίνει μια μικρή αναφορά. Για τον ελληνικό εκτοπισμό, πολλά έχουν γραφτεί, λίγα έχουν αποδειχτεί στη βάση αρχειακού υλικού. Στα έως τώρα αποδελτιωμένα αρχεία δεν φαίνεται να υπάρχει κάποια συγκεκριμένη αναφορά συνεργασίας πολιτών ελληνικής καταγωγής με τους ναζί, ενώ, ακόμη και να μην έχει υποπέσει στην αντίληψή μας, είναι σίγουρο ότι δεν μπορεί να αφορά το σύνολο των ελληνικών παροικιών της Κριμαίας, αλλά μεμονωμένες περιπτώσεις, σαφώς ανίκανες να στοιχειοθετήσουν την ύπαρξη μιας «συλλογικής ευθύνης». Αλλά ακόμη κι αν δεχόμασταν την συλλογική ευθύνη ως πολιτική λογική, η οποία θα μπορούσε να αιτιολογήσει τιμωρητικές, σωφρονιστικές, εκδικητικές πρακτικές από μια αρχή σε βάρος ενός λαού, τότε σίγουρα στη Δίκη της Νυρεμβέργης θα έπρεπε να δικαστεί η πλειοψηφία των Γερμανών πολιτών.

Ufa08.jpg

 

                                                       Η πόλη Ούφα την δεκαετία του 1950

Από την δική μας πλευρά δεν έχουμε κανένα χρέος υπεράσπισης των Ελλήνων της Κριμαίας, πόσο μάλλον τάση καταδίκης τους για «προδοσία». Έχουμε όμως χρέος να καταθέσουμε τα στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας, ώστε να προσεγγίσουμε όσο περισσότερο μπορούμε τα ιστορικά γεγονότα και να παράγουμε τις κατάλληλες ερμηνείες. Το 1944, όταν και επιστρέφουν εκατοντάδες, ίσως και χιλίάδες Έλληνες από το μέτωπο, αρκετοί από αυτούς παρασημοφορεμένοι, βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα φοβερό παράδοξο : καλούνται, λόγω της εθνικότητας τους, να εγκαταλείψουν το έδαφος της Κριμαίας και να ακολουθήσουν την τύχη των οικογενειών τους στην εξορία. Τα μέλη των οικογενειών τους, όταν καταλήφθηκε η Κριμαία από τους ναζί, έμειναν πίσω να υποστούν ένα καθεστώς τρόμου και συχνά καταναγκαστικής εργασίας στα στρατόπεδα εργασιας που οργάνωσαν οι ναζί κατακτητές στην Κριμαία. Γνωρίζουμε ακόμη ότι αρκετοί Έλληνες απήχθησαν από τους φασίστες και στάλθηκαν στην Γερμανία, όπου και έχασαν τη ζωή τους στα γνωστά στρατόπεδα της φρίκης. Σύμφωνα με τα παραπάνω, δεν είναι δύσκολο να αντιληφθεί κάποιος ότι, οι Έλληνες της Κριμαίας σε καμία περίπτωση δεν υιοθέτησαν μια συνολικά έχθρική- προς την Σοβιετική εξουσία, στάση, ούτε και μια καθ΄όλα φιλική προς τους Γερμανούς φασίστες. Αυτό καταδεικνύεται και από τις προσωπικές τους μαρτυρίες, οι οποίες κοσμούν το περιεχόμενο του παρόντος βιβλίου. Σε μία από αυτές, μέλος της αρμένικης οικογένειας των Γκαριμπιάν (η οποία εξορίστηκε μαζί με τους Έλληνες), αφηγείται ότι σε στρατόπεδο ΓΚΟΥΛΑΓΚ στη Βορκουτά, οι μόναδικοί οι οποίοι υποστήριζαν τη ζωή στην «γερμανική ζώνη» ήταν οι Ουκρανοί κι οι Λευκορώσοι.

Επιστρέφοντας στο βιβλίο, αν εξαιρεθεί η καταγραφή μιας πλήρους λίστας με τους εκτοπισμένους Έλληνες (1.739) στο Τσερνικόβσκ της Μπασκιρίας, ελλείψει αρχειακού υλικού, οι πληροφορίες που μπορούμε να αντλήσουμε είναι προϊόν γραπτών μαρτυριών και συνθέτουν ένα μωσαϊκό οικογενειακών ιστοριών, οι οποίες σχετίζονται με την ζωή στην Κριμαία και τις νέες συνθήκες διαβίωσης στην Αυτόνομη Δημοκρατία της Μπασκιρίας. Η μικροϊστορία ως πρακτική διατήρησης της μνήμης βρίσκεται εδώ στο απώγειό της, στενεύοντας τα περάσματα για την παραγωγή μιας μεγάλης αφήγησης. Έτσι, σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για ένα βιβλίο φωτίζει τη συνολική εμπειρία της ζωής των Ελλήνων στην περιοχή, εντούτοις είναι μια καλή προσπάθεια για να δημιουργηθεί ένα πιθανό ερευνητικό ενδιαφέρον για τη συγκεκριμένη ελληνική κοινότητα, καθώς μάλλον το «Судьбы крымчан (история греков Южного Урала)» είναι η πρώτη προσπάθεια που αφιερώνεται στους Έλληνες της συγκεκριμένης περιοχής. Το στοιχείο της τραγικότητας, αλλά και του ηρωισμού των πρωταγωνιστών των μικροϊστοριών, ανδρών και γυναικών, πολλοί εκ των οποίων χάθηκαν είτε στο ταξίδι, είτε δεν άντεξαν τις συνθήκες ζωής κι εργασίας στα νότια Ουράλια, είναι συστατικό στοιχείο των περισσότερων ιστορικών μαρτυριών που κατατίθενται στο κοινό. 

Οι τελευταίες 30 περίπου σελίδες του βιβλίου περιλαμβάνουν μια σειρά επιστημονικών άρθρων, εκ των οποίων ξεχωρίζει το χρονικό του γένους των Μποτίσεβ από την ελληνική παροικία του Νεζίν της Ουκρανίας από τον 17ο αιώνα, συμπεριλαμβανομένων των μετακινήσεων των απογόνων τους στα Ουράλια, αλλά και στην ανατολική Σιβηρία. Παρόμοιο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η βιογραφία της οικογένειας της Ελένης Μαυρομιχάλη, συζύγου του φημισμένου τοπογράφου και στρατηγού Ιβάν Μπλάραμπεργκ, φίλου και συνδαιτημόνα του πασίγνωστου Ουκρανού λογοτέχνη και εθνικού διανοητή, Τάρας Σεβσένκο. Σε αυτά τα άρθρα βασίζεται και μια υποτυπώδης ελληνική παρουσία στην περιοχή προεπαναστατικά. Στα πλεονεκτήματα προστίθεται αδιαμφισβήτητα το σημαντικό πλήθος φωτογραφικού υλικού, το οποίο προφανώς παραχώρησαν οι οικογένειες στον σύλλογο "Ξημέρωμα".

Το βιβλίο μπορείτε να το βρείτε σε ηλεκτρονική μορφή εδώ